Zmieniają się zasady dotyczące kontroli jakości handlowej żywności. Nowe przepisy mają rozszerzyć definicję produktu zafałszowanego, zwiększyć możliwości działania Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz objąć kontrolą także informacje prezentowane w internecie i materiałach reklamowych. Dla producentów, importerów, handlu i sklepów internetowych oznacza to większą odpowiedzialność za to, jak przedstawiany jest produkt.
Nie tylko skład produktu będzie podlegał ocenie
Jedną z najważniejszych zmian jest szersze podejście do pojęcia zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego. W określonych przypadkach za taki produkt będzie można uznać również żywność, której oznakowanie nie zawiera wymaganych informacji.
Znaczenie mogą mieć między innymi dane dotyczące kraju pochodzenia czy producenta. Oznacza to, że prawidłowe oznakowanie staje się jeszcze ważniejszym elementem zgodności produktu z przepisami.
Dla przedsiębiorców to istotna zmiana praktyczna. Informacje umieszczane na opakowaniu, etykiecie czy w ofercie handlowej nie będą traktowane wyłącznie jako element komunikacji marketingowej. Mają one również znaczenie z punktu widzenia jakości handlowej i ochrony konsumenta.
Internet również pod kontrolą
Nowe przepisy odpowiadają na zmianę sposobu, w jaki konsumenci kupują żywność. Coraz większa część sprzedaży odbywa się online, dlatego kontrola nie może ograniczać się wyłącznie do produktów znajdujących się na sklepowych półkach.
IJHARS ma otrzymać szersze możliwości sprawdzania informacji o żywności publikowanych w internecie, reklamach, ulotkach i innych materiałach promocyjnych.
Istotne będzie również ustalenie, kto odpowiada za sprzedaż danego produktu. Platformy sprzedażowe mają udostępniać dane sprzedawców żywności, co ma ułatwić inspekcji prowadzenie kontroli i ograniczyć działalność podmiotów, które próbują pozostać anonimowe.
Jeżeli informacje dotyczące produktu wzbudzą zastrzeżenia, IJHARS będzie mogła prowadzić postępowanie wyjaśniające. W określonych sytuacjach możliwe będzie również nakazanie zmiany treści lub opublikowania sprostowania.
Koniec z przewagą budowaną na nieprawdziwych informacjach?
Jednym z celów nowych regulacji jest ograniczenie nieuczciwej konkurencji na rynku żywności. Nieprawdziwe informacje dotyczące pochodzenia, jakości czy charakterystyki produktu mogą wpływać na decyzje zakupowe konsumentów, a jednocześnie stawiać uczciwie działających producentów w gorszej sytuacji.
Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których przedsiębiorca próbuje wykorzystać określone pochodzenie produktu, jego jakość lub sposób produkcji jako argument marketingowy, mimo że przekazywane informacje nie odpowiadają rzeczywistości.
Z perspektywy rynku żywności ekologicznej jest to szczególnie istotne. Informacje o pochodzeniu, certyfikacji i sposobie produkcji mają dla konsumenta BIO bardzo duże znaczenie.
Za celowe oszustwo może grozić odpowiedzialność karna
Nowelizacja przewiduje również odpowiedzialność karną za oszustwo żywnościowe. Chodzi o sytuacje, w których zafałszowana żywność jest celowo wprowadzana do obrotu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Przepisy mają więc nie tylko umożliwiać wykrywanie nieprawidłowości, ale także zwiększać konsekwencje świadomego wprowadzania konsumentów w błąd.
Jednocześnie nowe rozwiązania przewidują bardziej proporcjonalne podejście do drobnych uchybień. W określonych przypadkach zamiast kary pieniężnej możliwe będzie zastosowanie upomnienia.
Większa kontrola żywności z importu
Zmiany obejmują również produkty sprowadzane spoza Unii Europejskiej. IJHARS ma otrzymać skuteczniejsze narzędzia pozwalające reagować na próby omijania kontroli importowej. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy produkty są sprowadzane w niewielkich partiach albo sposób ich zgłoszenia może budzić wątpliwości co do rzeczywistego charakteru lub przeznaczenia towaru.
Celem jest ograniczenie ryzyka wprowadzenia na polski rynek żywności, która nie spełnia wymaganych norm jakościowych.
Zmiany dotyczą także owoców i warzyw
Nowe regulacje obejmują również handel świeżymi owocami i warzywami. Jednym z rozwiązań będzie wykaz zatwierdzonych handlowców, który ma ułatwiać identyfikację podmiotów działających na tym rynku.
Przewidziano również rozwiązania skierowane do producentów owoców i warzyw. Mają one wspierać krótkie łańcuchy dostaw oraz działania ograniczające marnowanie żywności.
Ustawa dostosowuje ponadto krajowe przepisy do regulacji unijnych dotyczących jakości handlowej owoców, warzyw i innych produktów objętych europejskimi normami handlowymi.
„Poznaj Dobrą Żywność” z dodatkowymi zasadami
Zmiany obejmują także zasady związane ze znakiem jakości „Poznaj Dobrą Żywność”.
Celem jest uporządkowanie zasad przyznawania oznaczenia i ograniczenie sytuacji, w których znak mógłby być wykorzystywany w sposób niewłaściwy. Dla konsumenta oznaczenia jakościowe mają bowiem znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy stoją za nimi jasne kryteria i możliwość ich zweryfikowania.
Co nowe przepisy oznaczają dla producentów i handlu?
Dla przedsiębiorców najważniejszy wniosek jest prosty: trzeba dokładniej przyglądać się wszystkim informacjom przekazywanym konsumentowi.
Dotyczy to nie tylko etykiety produktu. W przypadku sprzedaży internetowej znaczenie mogą mieć również:
- opisy produktów w sklepach internetowych,
- informacje dotyczące pochodzenia,
- materiały reklamowe,
- ulotki i katalogi,
- komunikaty marketingowe,
- informacje publikowane na platformach sprzedażowych.
Szczególnej uwagi wymagają więc deklaracje, które mogą wpływać na postrzeganie produktu przez konsumenta.
Co to oznacza dla rynku BIO?
Dla sektora ekologicznego większa kontrola informacji może być zarówno wyzwaniem, jak i szansą. Z jednej strony producenci, dystrybutorzy i sklepy muszą zadbać o zgodność wszystkich komunikatów z wymaganiami. Z drugiej – skuteczniejsze eliminowanie nieuczciwych praktyk może wzmacniać zaufanie do całego rynku.
W przypadku żywności ekologicznej konsument zwraca uwagę nie tylko na sam produkt, ale również na jego pochodzenie, sposób produkcji, certyfikację i wiarygodność deklaracji producenta. Przejrzyste zasady mogą więc działać na korzyść firm, które rzeczywiście spełniają deklarowane standardy.
Najważniejsza zmiana: odpowiedzialność za informację
Nowe przepisy pokazują szerszy kierunek zmian na rynku żywności. Odpowiedzialność przedsiębiorcy nie kończy się na tym, co znajduje się fizycznie na opakowaniu. Coraz większe znaczenie ma cały sposób przedstawiania produktu konsumentowi.
Dotyczy to szczególnie handlu internetowego, gdzie klient często podejmuje decyzję zakupową wyłącznie na podstawie zdjęcia, opisu i informacji zamieszczonych przy produkcie.
Dlatego dla producentów, dystrybutorów i sprzedawców dobrym rozwiązaniem będzie dokładne sprawdzenie, czy informacje wykorzystywane w komunikacji handlowej są kompletne, prawdziwe i zgodne z wymaganiami.
Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Jej znaczenie dla rynku będzie zależało nie tylko od nowych obowiązków przedsiębiorców, ale również od praktyki kontroli i egzekwowania przepisów przez IJHARS.
Nowe przepisy w skrócie
- szersza definicja zafałszowanej żywności,
- możliwość uwzględnienia braku wymaganych informacji, m.in. o pochodzeniu,
- odpowiedzialność karna za celowe oszustwa żywnościowe w celu osiągnięcia korzyści,
- szersze kontrole sklepów internetowych i platform sprzedażowych,
- kontrola informacji zawartych w reklamach i materiałach promocyjnych,
- możliwość żądania zmiany informacji lub publikacji sprostowania,
- skuteczniejsza kontrola żywności importowanej,
- zmiany dotyczące znaku „Poznaj Dobrą Żywność”,
- większa przejrzystość handlu świeżymi owocami i warzywami,
- możliwość zastosowania upomnienia przy wybranych drobnych uchybieniach.
Dla rynku spożywczego oznacza to jedno: informacja o produkcie staje się coraz ważniejszą częścią jego jakości handlowej.
