Prace nad kolejnymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi Unii Europejskiej oraz przyszłym kształtem Wspólnej Polityki Rolnej wchodzą w kluczową fazę. Proponowana przez Komisję Europejską architektura budżetu oznacza istotną zmianę: WPR przestaje funkcjonować jako całkowicie odrębny program i ma zostać włączona do Krajowych i Regionalnych Planów Partnerstwa (NRPP). Dla sektora ekologicznego oznacza to większą rolę państw członkowskich w kształtowaniu wydatków, ale jednocześnie ryzyko nierównomiernego poziomu wsparcia rolnictwa ekologicznego w poszczególnych krajach.
WPR w nowej architekturze unijnego budżetu
IFOAM Organics Europe aktywnie uczestniczy w debacie nad przyszłością polityki rolnej, zabiegając o to, aby rolnictwo ekologiczne pozostało jednym z kluczowych instrumentów transformacji europejskiego systemu żywnościowego.
Proponowana konstrukcja NRPP oznacza odejście od modelu, w którym WPR stanowi samodzielny program budżetowy. Rolnictwo ma stać się częścią szerszych planów przygotowywanych przez państwa członkowskie i regiony.
Z punktu widzenia sektora BIO jest to zmiana o dużym znaczeniu. Większa „nacjonalizacja” WPR może bowiem prowadzić do różnic w poziomie ambicji środowiskowych oraz skali finansowania rolnictwa ekologicznego w poszczególnych państwach.
IFOAM Organics Europe podkreśla jednocześnie, że rolnictwo ekologiczne pozostaje projektem europejskim. Wymogi dotyczące produkcji ekologicznej są wspólne dla rolników w całej UE, dlatego również mechanizmy wspierające ten model produkcji powinny zapewniać odpowiedni poziom spójności.
Parlament Europejski chce bardziej precyzyjnego podziału środków
W czerwcu europosłowie zgłosili poprawki do propozycji Komisji Europejskiej dotyczącej NRPP. Choć proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony, kierunek proponowanych zmian jest już widoczny.
Parlament Europejski opowiada się za bardziej ukierunkowanym podejściem do budżetu NRPP. Zamiast dużych, elastycznych kopert finansowych, pozostawiających państwom członkowskim dużą swobodę w podziale pieniędzy, preferowany jest model, w którym poszczególne programy otrzymywałyby bardziej precyzyjnie określone pule środków.
To istotna kwestia również dla rolnictwa ekologicznego. Im większa swoboda państw w przesuwaniu środków pomiędzy poszczególnymi obszarami, tym większe znaczenie będzie miała krajowa polityka rolna i decyzje dotyczące priorytetów środowiskowych.
Parlament proponuje powrót do dwóch filarów WPR
Jedną z najważniejszych propozycji Parlamentu Europejskiego jest przywrócenie dwufilarowej konstrukcji WPR.
W propozycji wskazano zwiększenie budżetu przeznaczonego na WPR z 295,7 mld euro do 426,7 mld euro. Z tej kwoty 320 mld euro miałoby trafić na instrumenty związane ze wsparciem dochodów, natomiast 106 mld euro na działania dotyczące rozwoju obszarów wiejskich.
To jednak na razie propozycja Parlamentu. Ostateczny kształt budżetu będzie w dużej mierze zależał od negocjacji prowadzonych przez Radę UE. Jej stanowisko dotyczące budżetu jest spodziewane pod koniec 2026 roku. Dopiero później negocjacje pomiędzy Radą a Parlamentem nabiorą decydującego znaczenia.
35 proc. środków na działania środowiskowe?
Z perspektywy sektora ekologicznego szczególnie istotny jest postulat dotyczący wydzielenia 35 proc. środków drugiego filaru na działania rolno-środowiskowe i klimatyczne, w tym wsparcie konwersji na rolnictwo ekologiczne oraz utrzymania produkcji ekologicznej.
Jest to jeden z kluczowych postulatów IFOAM Organics Europe.
Organizacja ocenia pozytywnie pojawienie się takiego mechanizmu w projekcie stanowiska Parlamentu, ale jednocześnie wskazuje, że ring-fencing powinien obejmować całą pulę środków WPR, a nie wyłącznie drugi filar.
Z punktu widzenia producentów ekologicznych ma to fundamentalne znaczenie. Wydzielenie środków ogranicza możliwość przesuwania pieniędzy na inne cele i zwiększa przewidywalność finansowania działań związanych z transformacją środowiskową.
Wsparcie konwersji i utrzymania ekologicznej produkcji kluczowe dla rynku
Jednym z najważniejszych punktów sporu pozostaje obowiązek zapewnienia przez państwa członkowskie wsparcia zarówno dla konwersji na rolnictwo ekologiczne, jak i utrzymania gospodarstw ekologicznych.
Część państw członkowskich w Radzie UE kwestionuje konieczność utrzymania obligatoryjnego charakteru takich instrumentów. IFOAM Organics Europe sprzeciwia się temu podejściu. Zdaniem organizacji osłabienie obowiązkowego wsparcia mogłoby ograniczyć możliwości wykorzystania przyszłej WPR jako narzędzia transformacji europejskiego rolnictwa.
Dla rynku ekologicznego różnica pomiędzy wsparciem konwersji a finansowaniem utrzymania gospodarstw jest szczególnie istotna. Rozwój sektora BIO nie kończy się bowiem wraz z przejściem gospodarstwa na produkcję ekologiczną. Utrzymanie systemu produkcji wymaga dalszych nakładów i stabilnych warunków ekonomicznych.
Francuski audyt wskazuje na efektywność wsparcia ekologii
W argumentacji na rzecz utrzymania silnego wsparcia dla rolnictwa ekologicznego IFOAM Organics Europe odwołuje się również do ustaleń Francuskiej Izby Obrachunkowej.
Wskazywany przez organizację wniosek jest jednoznaczny: wsparcie rolnictwa ekologicznego należy do najbardziej efektywnych sposobów zachęcania rolników do wdrażania bardziej zrównoważonych praktyk produkcyjnych.
To argument, który wykracza poza sam sektor BIO. Rolnictwo ekologiczne jest przedstawiane jako instrument realizacji szerszych celów polityki rolnej UE – związanych m.in. z ograniczaniem zależności od syntetycznych środków produkcji, odpornością systemu żywnościowego czy rozwojem gospodarczym obszarów wiejskich.
Nowe propozycje dotyczą także płatności bezpośrednich
Zmiany proponowane w ramach prac nad rozporządzeniem dotyczącym WPR obejmują również system płatności bezpośrednich.
Sprawozdawca Parlamentu Europejskiego ds. WPR Norbert Lins zaproponował m.in.:
- podniesienie progu dla ograniczenia płatności obszarowych z 100 tys. do 500 tys. euro rocznie,
- rezygnację z mechanizmu degresywności płatności dla większych gospodarstw,
- zastąpienie go płatnościami redystrybucyjnymi, zwiększającymi wsparcie dla pierwszych hektarów,
- ustanowienie obowiązkowego celu na poziomie 8 proc. środków dla działań skierowanych do młodych rolników,
- złagodzenie zasad dotyczących płatności przejściowych i uczynienie ich dobrowolnymi.
Równolegle proponowane jest wydzielenie części drugiego filaru na działania rolno-środowiskowe. W tym przypadku nie określono jednak jeszcze konkretnego poziomu finansowania.
Rada UE prezentuje ostrożniejsze stanowisko
Stanowisko Rady UE różni się od propozycji Parlamentu Europejskiego. Rada skłania się ku utrzymaniu budżetu NRPP i WPR na poziomie zbliżonym do zaproponowanego pierwotnie przez Komisję Europejską.
Nie widać również obecnie wyraźnego kierunku w stronę powrotu do klasycznej struktury dwóch filarów WPR. Dla sektora ekologicznego szczególnie ważne jest stanowisko części państw członkowskich, które kwestionują obowiązek finansowania zarówno konwersji, jak i utrzymania gospodarstw ekologicznych.
To właśnie na tym polu może rozegrać się jedna z istotnych debat dotyczących przyszłości polityki ekologicznej UE.
Dóra Drexler: ekologia jako narzędzie transformacji systemu żywnościowego
Nowa prezydent IFOAM Organics Europe, Dóra Drexler, podczas konferencji prasowej 1 lipca zwracała uwagę na strategiczne znaczenie rolnictwa ekologicznego dla przyszłości europejskiego rolnictwa.
W ocenie organizacji ekologia może wspierać jednocześnie kilka celów unijnej polityki: ograniczanie zależności od syntetycznych środków produkcji, wzmacnianie bezpieczeństwa i suwerenności żywnościowej, a także tworzenie nowych możliwości ekonomicznych dla młodych ludzi na obszarach wiejskich.
To ważna zmiana w sposobie przedstawiania rolnictwa ekologicznego. Nie jest ono traktowane wyłącznie jako jeden z segmentów rynku żywności, ale jako narzędzie realizacji szerszej polityki gospodarczej, środowiskowej i społecznej UE.
Kluczowe miesiące dla przyszłości WPR
Proces legislacyjny będzie nabierał tempa w drugiej połowie 2026 roku. Głosowanie nad legislacją dotyczącą NRPP w komisji Parlamentu Europejskiego zaplanowano na listopad, natomiast głosowanie dotyczące WPR ma odbyć się w grudniu.
Jednocześnie Rada UE powinna przedstawić swoje stanowisko budżetowe pod koniec roku. Oznacza to wejście w okres intensywnych negocjacji pomiędzy Parlamentem, Radą i Komisją Europejską.
IFOAM Organics Europe już wcześniej przedstawiła swoje stanowisko dotyczące przyszłości WPR. Podczas Zgromadzenia Ogólnego organizacji w Brukseli europejski ruch ekologiczny formalnie przekazał dokument dotyczący przyszłości WPR unijnemu komisarzowi ds. rolnictwa Christophe’owi Hansenowi.
Co przyszła WPR może oznaczać dla sektora BIO?
Dla europejskiego rynku ekologicznego przyszła konstrukcja WPR będzie miała znaczenie znacznie wykraczające poza same dopłaty dla gospodarstw.
Stabilne finansowanie produkcji ekologicznej wpływa bowiem na całą strukturę łańcucha dostaw – od decyzji rolnika o rozpoczęciu konwersji, przez dostępność surowca ekologicznego, aż po możliwości rozwoju przetwórstwa, dystrybucji i handlu detalicznego.
Jeżeli wsparcie dla ekologii będzie w poszczególnych państwach istotnie zróżnicowane, może to przełożyć się na różnice w tempie rozwoju krajowych rynków BIO. Z perspektywy producentów i dystrybutorów oznacza to również potencjalnie większe znaczenie polityki rolnej poszczególnych państw.
Z drugiej strony silne mechanizmy ring-fencing oraz utrzymanie obowiązkowego wsparcia konwersji i utrzymania produkcji ekologicznej mogłyby zapewnić sektorowi większą przewidywalność podaży ekologicznych surowców.
Wnioski
Debata nad przyszłą WPR wchodzi w decydującą fazę. Najważniejszym wyzwaniem dla sektora ekologicznego będzie zagwarantowanie, aby większa rola państw członkowskich w zarządzaniu środkami nie doprowadziła do osłabienia europejskich ambicji środowiskowych.
IFOAM Organics Europe chce, aby rolnictwo ekologiczne zachowało silną pozycję w nowej architekturze budżetowej UE. Kluczowe pozostają trzy kwestie: odpowiedni poziom finansowania, wydzielenie środków na działania środowiskowe oraz obowiązkowe wsparcie zarówno konwersji, jak i utrzymania produkcji ekologicznej.
Ostateczny kształt systemu będzie jednak rezultatem negocjacji pomiędzy instytucjami unijnymi. Dla branży BIO druga połowa 2026 roku zapowiada się więc jako okres szczególnie istotny z punktu widzenia przyszłych warunków funkcjonowania europejskiego rolnictwa ekologicznego.
FAQ – najważniejsze pytania na temat przyszłości WPR i wsparcia rolnictwa ekologicznego
Czy WPR pozostanie odrębnym programem?
W propozycji Komisji Europejskiej WPR ma zostać włączona do szerszej struktury Krajowych i Regionalnych Planów Partnerstwa (NRPP).
Ile środków Parlament Europejski proponuje przeznaczyć na WPR?
Parlament proponuje zwiększenie kwoty z 295,7 mld euro do 426,7 mld euro, z czego 320 mld euro miałoby trafić na wsparcie dochodów, a 106 mld euro na rozwój obszarów wiejskich.
Czym jest ring-fencing?
To mechanizm polegający na wydzieleniu określonej części budżetu na konkretny cel, np. działania rolno-środowiskowe i klimatyczne.
Ile środków ma być wydzielonych na działania środowiskowe?
Parlament Europejski zaproponował wydzielenie 35 proc. drugiego filaru na działania rolno-środowiskowe i klimatyczne, w tym wsparcie rolnictwa ekologicznego.
Dlaczego IFOAM Organics Europe chce obowiązkowego wsparcia ekologii?
Organizacja argumentuje, że wsparcie konwersji i utrzymania gospodarstw ekologicznych jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zachęcania rolników do przechodzenia na bardziej zrównoważone metody produkcji.
Kiedy zapadną najważniejsze decyzje?
Według przedstawionego harmonogramu głosowanie nad NRPP w komisji Parlamentu Europejskiego zaplanowano na listopad 2026 roku, a nad WPR – na grudzień. Stanowisko Rady UE dotyczące budżetu oczekiwane jest pod koniec 2026 roku.
Przeczytaj również:
Dziękujemy, że jesteś z nami. Jeżeli interesuje Ciebie tematyka rynku żywności ekologicznej, zapisz się nasz newsletter i śledź nas w mediach społecznościowych
