Rola żywności ekologicznej w zamówieniach publicznych może w przyszłości wyraźnie wzrosnąć. Europejska Komisja, w ramach propozycji dotyczącej EU Public Procurement Act (PPA), wskazuje na zamówienia żywności jako jedno z narzędzi realizacji celów środowiskowych i społecznych Unii Europejskiej. IFOAM Organics Europe pozytywnie ocenia fakt, że w dokumencie wyraźnie dostrzeżono potencjał produktów ekologicznych.
Ekologiczna żywność elementem zrównoważonych zamówień
Propozycja Komisji zakłada, że publiczne zamówienia na żywność powinny uwzględniać szerszy zestaw kryteriów niż wyłącznie cena. Wśród wskazanych obszarów znalazły się m.in. uczciwość i przejrzystość łańcuchów dostaw, wymagania dotyczące produkcji ekologicznej, wartość odżywcza i zdrowotna żywności, świeżość, sezonowość oraz dobrostan zwierząt.
To istotna zmiana z punktu widzenia rynku BIO. Zamówienia publiczne obejmujące szkoły, szpitale, domy opieki czy inne placówki żywienia zbiorowego mogą bowiem tworzyć stabilny popyt na żywność produkowaną w sposób bardziej zrównoważony.
Według IFOAM Organics Europe takie podejście może jednocześnie wzmacniać ekonomiczną stabilność gospodarstw rolnych oraz rozwój lokalnych i regionalnych łańcuchów dostaw.
Koniec dominacji najniższej ceny?
Jednym z ważniejszych elementów propozycji jest zmiana podejścia do kryterium wyboru oferty. Najniższa cena nie ma być już domyślną metodą oceny, a jej miejsce ma zająć model Best-Price Quality Ratio (BPQR), czyli relacja ceny do jakości.
Dla producentów ekologicznych może mieć to szczególne znaczenie. Produkcja BIO wiąże się bowiem z określonymi wymaganiami, systemem kontroli i certyfikacji, a jej wartość nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w prostym porównaniu cenowym.
Jak wskazuje IFOAM Organics Europe, odejście od automatycznego wyboru najtańszej oferty daje zamawiającym publicznym i władzom krajowym większą przestrzeń do uwzględniania jakości produktów, w tym żywności ekologicznej.
Zamówienia publiczne jako narzędzie transformacji rynku
Znaczenie zmian wykracza jednak poza same procedury zakupowe. Publiczne zamówienia żywności mogą stać się narzędziem oddziaływania na cały system żywnościowy.
Stabilny popyt ze strony sektora publicznego może tworzyć nowe możliwości dla gospodarstw prowadzących produkcję ekologiczną, wzmacniać ich rentowność i wspierać rozwój krótszych łańcuchów dostaw. Jednocześnie większe wykorzystanie produktów pochodzących ze zrównoważonej produkcji może ograniczać zależność europejskiego rolnictwa od zewnętrznych nakładów.
W tym ujęciu wydatki publiczne przestają być wyłącznie kosztem zapewnienia wyżywienia. Mogą stać się instrumentem wspierającym odporność i długoterminową stabilność europejskiego sektora rolno-spożywczego.
IFOAM: potrzebne są bardziej ambitne przepisy
Europejski ruch ekologiczny z zadowoleniem przyjmuje kierunek zaproponowany przez Komisję, ale jednocześnie wskazuje na istotne ograniczenia projektu.
IFOAM Organics Europe zwraca uwagę, że BPQR zostało osłabione przez szerokie możliwości odstępstw, a sama definicja jakości pozostaje zbyt ogólna, aby zagwarantować, że wymagania środowiskowe i społeczne będą rzeczywiście uwzględniane w każdym zamówieniu publicznym.
Organizacja wskazuje również na brak wyraźnej ścieżki prowadzącej do tego, aby kryteria środowiskowe i społeczne stały się w przyszłości obowiązkowym elementem zamówień.
To właśnie ten element może mieć kluczowe znaczenie dla rynku ekologicznego. Samo umożliwienie zamawiającym wyboru produktów o wyższych standardach nie musi bowiem automatycznie przełożyć się na większy udział żywności BIO w zamówieniach publicznych.
Każde euro może mieć szerszy efekt
IFOAM Organics Europe podkreśla, że zrównoważone zamówienia żywności mogą generować jednocześnie korzyści środowiskowe, społeczne i ekonomiczne. Organizacja przywołuje analizy przypadków, według których każde euro zainwestowane jednorazowo w zrównoważone zamówienia żywności może przynieść nawet 35 euro rocznych oszczędności w samych kosztach zdrowotnych.
To argument, który wpisuje się w szerszą debatę o tym, jak projektować wydatki publiczne. Jeżeli żywność kupowana przez instytucje publiczne może jednocześnie wspierać rolników, lokalne łańcuchy dostaw, środowisko i zdrowie obywateli, zamówienia publiczne stają się jednym z narzędzi polityki żywnościowej.
Ważny sygnał dla europejskiego rynku BIO
Propozycja EU Public Procurement Act nie przesądza jeszcze o przyszłym kształcie systemu zamówień publicznych. Dla sektora ekologicznego jest jednak ważnym sygnałem: jakość, sposób produkcji i wpływ żywności na środowisko coraz wyraźniej wchodzą do debaty o wydatkowaniu środków publicznych.
Dla producentów i przetwórców ekologicznych oznacza to potencjalnie dostęp do nowych kanałów sprzedaży, szczególnie w sektorze żywienia zbiorowego. Dla administracji – możliwość wykorzystania zakupów publicznych jako instrumentu realizacji celów środowiskowych i społecznych.
IFOAM Organics Europe deklaruje dalsze zaangażowanie w proces legislacyjny i dialog z decydentami. Organizacja chce, aby przyszłe regulacje lepiej odpowiadały unijnym ambicjom w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz wykorzystywały zamówienia publiczne do wzmacniania suwerenności żywnościowej Europy.
Czytaj również:
Dziękujemy, że jesteś z nami. Jeżeli interesuje Ciebie tematyka rynku żywności ekologicznej, zapisz się nasz newsletter i śledź nas w mediach społecznościowych
