Zmiany polityczne na arenie europejskiej, które miały miejsce podczas wyborów europejskich w 2024 roku, znacząco wpłynęły na kierunek, w jakim rozwijają się polityki rolno-spożywcze Unii Europejskiej. Odchodzenie od dotychczasowych strategii na rzecz bardziej zrównoważonych i konkurencyjnych rozwiązań wymaga nowego spojrzenia na rolę ekologicznych metod produkcji, zwłaszcza na rozwój rolnictwa ekologicznego.
Nowa wizja UE dla rolnictwa i żywności do 2040 roku: kontynuacja czy rewolucja?
Po zmianach politycznych i przesunięciu nacisku z celów środowiskowych na kwestie gospodarcze, UE opracowała „Wizję dla Rolnictwa i Żywności do 2040 roku”. Dokument ten wyznacza nowe kierunki rozwoju sektora, skupiając się na konkurencyjności, bezpieczeństwie żywnościowym, upraszczaniu procedur oraz pokoleniowej odnowie. W przeciwieństwie do poprzednich strategii, takich jak „od pola do stołu”, które miały jasno wyznaczone cele środowiskowe, nowa wizja kładzie nacisk na stabilność i odporność systemów rolno-spożywczych w niestabilnych czasach.
Ważnym elementem tego dokumentu jest uznanie rolnictwa ekologicznego za kluczowy czynnik wspierający zdrowe gleby oraz zrównoważony rozwój. Podkreśla się, że organiczne metody produkcji nie tylko korzystnie wpływają na środowisko, ale także mogą przyczynić się do wzrostu gospodarczego i społecznego, zwłaszcza w kontekście młodych rolników. Choć wizja ta daje wyraźne wsparcie dla ekologicznych praktyk, jednocześnie nie wyczerpuje tematu całościowego systemu żywności, pomijając kwestie takie jak dieta, marnowanie jedzenia czy dostępność zrównoważonych produktów.
Rola rolnictwa organicznego w unijnej polityce: od certyfikacji do społecznej wartości
Rolnictwo organiczne odgrywa w nowej wizji UE istotną rolę jako sektor rosnący, oferujący ekosystemowe usługi oraz przyciągający młodych i kobiety do pracy na farmach. System certyfikacji organicznych produktów jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i zaufanych elementów tej branży, co przekłada się na wysokie uznanie konsumentów. Organiczne uprawy są także powiązane z politykami wspierającymi zdrowe gleby, zrównoważoną produkcję żywności oraz społecznie korzystne rozwiązania, takie jak tworzenie miejsc pracy i wspieranie lokalnych społeczności.
Ważnym aspektem jest także fakt, że rolnictwo ekologiczne nie jest już tylko niszowym eksperymentem, lecz nowoczesnym modelem, który może stanowić fundament zrównoważonej transformacji sektora rolno-spożywczego. Wpływa ono na stabilność dochodów farmerów, zwiększa atrakcyjność zawodu rolnika, a jednocześnie wpisuje się w cele dotyczące ochrony środowiska i zdrowia publicznego. W tym kontekście, organiczne rolnictwo stanowi rozwiązanie win-win, łącząc konkurencyjność z dbałością o planetę i społeczeństwo.
Żywność BIO a polityka zrównoważonych zamówień publicznych: szansa na systemową zmianę
Jednym z kluczowych obszarów, w których organiczne rolnictwo może przynieść znaczące korzyści, jest polityka zrównoważonych zamówień publicznych. Włączenie produktów ekologicznych do jadłospisów w instytucjach publicznych, takich jak szkoły, szpitale czy urzędy, może wywołać efekt kuli śnieżnej, poprawiając sytuację zarówno rolników, jak i konsumentów.
Przykładami pozytywnych działań są inicjatywy takie jak platforma internetowa w Gandawie, która ułatwia farmerom dostęp do zamówień publicznych. Takie rozwiązania pomagają w tworzeniu stabilnych rynków dla ekologicznych produktów i wspierają lokalne społeczności. Wprowadzenie produktów organicznych do menu publicznych kuchni sprzyja także zmianom w samej organizacji przygotowywania posiłków – od redesignu menu, poprzez promowanie lokalnych i tradycyjnych odmian, aż po edukację personelu kuchennego na temat zdrowej i zrównoważonej diety.
Z punktu widzenia polityki, zwiększenie udziału organicznych produktów w zamówieniach publicznych może wyzwolić długofalowe zmiany systemowe, poprawiając dostępność zdrowej żywności, wspierając lokalnych producentów i promując zrównoważone wzorce konsumpcji. To rozwiązanie sprzyja także zmniejszeniu marnowania żywności i poprawie jakości życia społeczności lokalnych.
Wyzwania i perspektywy rozwoju rolnictwa organicznego w UE
Pomimo rosnącego uznania i wsparcia ze strony polityki UE, rozwój rolnictwa ekologicznego napotyka na szereg wyzwań. Do najważniejszych należą wyższe koszty produkcji, ograniczona dostępność certyfikacji, czy konieczność edukacji i przekonywania konsumentów do korzyści wynikających z produktów organicznych. Ponadto, aby w pełni wykorzystać potencjał rolnictwa ekologicznego, konieczne jest rozwijanie innowacyjnych rozwiązań, takich jak technologie wspierające produkcję, czy zwiększanie dostępności i różnorodności certyfikowanych produktów.
Przyszłość organicznego rolnictwa w UE zależy od zdolności do tworzenia trwałych sojuszy między sektorem publicznym, prywatnym i społecznym. Niezbędne jest także dalsze zwiększanie świadomości społecznej i edukacja konsumentów, co pozwoli na większą akceptację droższych, ale zdrowszych i bardziej zrównoważonych produktów.
Podsumowując, rolnictwo ekologiczne ma potencjał, aby stać się jednym z głównych filarów zrównoważonej przyszłości UE. Wymaga to jednak konsekwentnego wsparcia, innowacji oraz systemowego podejścia, które pozwoli na pełne wykorzystanie jego możliwości i sprostanie wyzwaniom globalnych zmian klimatycznych i społecznych.
Kierunki polityki UE na najbliższe lata wyraźnie wskazują na rosnące znaczenie zrównoważonego rozwoju, w tym rolnictwa ekologicznego. Choć wyzwaniom nie brakuje, to organiczne rozwiązania oferują realne korzyści zarówno dla środowiska, jak i gospodarki społecznej.
Włączenie organicznych produktów do polityk publicznych, takich jak zamówienia publiczne, stanowi szansę na systemową zmianę i budowanie bardziej odpornego, zdrowego i sprawiedliwego systemu żywnościowego w Europie. Dla sektora produktów BIO kluczowe będzie dalsze innowacje, współpraca i edukacja, aby móc skutecznie wspierać transformację w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości.
