Unia Europejska pracuje nad nowymi przepisami dotyczącymi produkcji i obrotu materiałem siewnym (PRM – Plant Reproductive Material), obejmującym nasiona, sadzonki i inne formy rozmnażania roślin. Celem zmian jest uporządkowanie przepisów, które dziś stanowią skomplikowaną mozaikę regulacji sięgających nawet lat 60. XX wieku.
Jednak proponowana reforma budzi poważne obawy wśród rolników, hodowców ekologicznych oraz firm nasiennych. Zdaniem przedstawicieli sektora BIO, nowe regulacje mogą mieć kluczowy wpływ na przyszłość bioróżnorodności rolniczej w Europie – zarówno pozytywny, jak i negatywny.
Obecnie trwają intensywne negocjacje w ramach tzw. trilogów, czyli rozmów pomiędzy Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i Radą UE. To właśnie na tym etapie zapadają ostateczne decyzje dotyczące kształtu regulacji.
Ograniczenia dla nasion i rolników – trzy kluczowe zagrożenia
Najwięcej kontrowersji budzą trzy obszary proponowanych zmian, które – zdaniem branży – mogą znacząco ograniczyć rozwój rolnictwa ekologicznego.
1. Ograniczenie tzw. odmian zachowawczych
Odmiany zachowawcze to rośliny dostosowane do lokalnych warunków klimatycznych i glebowych, często o wysokiej odporności i znaczeniu dla rolnictwa ekologicznego. Nowe przepisy mogą ograniczyć ich produkcję wyłącznie do regionów pochodzenia oraz zawęzić możliwość rejestracji tylko do owoców i warzyw.
Dla wielu producentów i organizacji oznaczałoby to utrudnienie rozwoju oraz ograniczenie dostępności odmian odpornych i dostosowanych do zmieniających się warunków klimatycznych.
2. Ograniczenie prawa rolników do własnych nasion
Jednym z fundamentów rolnictwa – szczególnie ekologicznego – jest możliwość przechowywania, ponownego wykorzystania i wymiany nasion między rolnikami. Proponowane regulacje mogą w praktyce znacząco utrudnić te działania poprzez:
- ograniczenie skali wymiany,
- wprowadzenie restrykcji geograficznych,
- nałożenie kosztownych wymogów administracyjnych.
To szczególnie problematyczne w kontekście celu UE, jakim jest osiągnięcie 100% wykorzystania nasion ekologicznych do 2037 roku.
3. Ograniczenia dla ogrodników i użytkowników nieprofesjonalnych
Nowe przepisy mogą również ograniczyć dostęp do nasion dla ogrodników amatorów – np. tylko do owoców i warzyw. W praktyce oznaczałoby to brak możliwości legalnego zakupu nasion zbóż, roślin strączkowych czy roślin okrywowych przez osoby prywatne.
Przyszłość bioróżnorodności i rynku BIO w UE pod znakiem zapytania
Eksperci podkreślają, że proponowane zmiany mogą mieć długofalowe konsekwencje dla całego sektora rolno-spożywczego. Rolnictwo ekologiczne opiera się na różnorodności biologicznej, lokalnych odmianach oraz elastyczności systemów produkcji – a te elementy mogą zostać ograniczone przez nowe regulacje.
Z drugiej strony, odpowiednio zaprojektowane przepisy mogą stać się impulsem do rozwoju bardziej zrównoważonego rolnictwa w Europie.
Kluczowe znaczenie będą miały najbliższe miesiące. Negocjacje trwają dynamicznie, a ostateczne decyzje mogą zapaść już w połowie roku. Przedstawiciele branży BIO apelują o uwzględnienie głosu rolników, hodowców i organizacji społecznych, aby nowe przepisy wspierały, a nie ograniczały rozwój bioróżnorodności i rolnictwa ekologicznego.
Dla rynku oznacza to jedno: przyszłość nasion w UE będzie miała bezpośredni wpływ na dostępność produktów ekologicznych, rozwój lokalnych gospodarstw i bezpieczeństwo żywnościowe Europy.
