W dniu najnowszego orzeczenia Europejski Urząd Patentowy (EPO), Techniczna Rada Odwoławcza odrzuciła sprzeciw wobec patentu EP2814316 należącego do BASF (Nunhems). Przedmiotem patentu są krzewiaste odmiany arbuzów i ich owoce.
Firma argumentuje, że krzewiasty wzrost to cecha techniczna, która może przynieść oszczędność miejsca w uprawie. Z kolei przeciwnicy wskazują, że krzewiasty charakter powstał naturalnie, a patent na konwencjonalnie wyhodowane odmiany powinien być wyłączony w Europie. Wciąż otwarte pozostaje pytanie, czy takie patenty będą mogły być dalej przyznawane w przyszłości.
Skutki prawne i praktyczne utrzymania patentu EP2814316 dla hodowców i branży nasiennej
- Co oznacza decyzja EPO? Patent BASF na krzewiaste arbuzy może wpływać na sposób hodowli i komercjalizacji tych odmian, ograniczając dostęp do materiału genetycznego i możliwości samodzielnego prowadzenia prac hodowlanych przez mniejszych graczy.
- Konflikt z konwencjonalnym hodowaniem? Opinia No Patents on Seeds! podkreśla, że patenty na konwencjonalnie wyhodowane rośliny mogą zablokować dostęp do materiałów biologicznych potrzebnych wszystkim hodowcom, bez względu na to, czy korzystają z tradycyjnych metod czy inżynierii genetycznej.
- Bezpieczeństwo dla różnorodności i rynku nasion? Zwolennicy ostrzegają, że patenty mogą prowadzić do dominacji dużych korporacji, które decydują, co jest uprawiane i sprzedawane, a to może wpływać na cenę i dostępność nasion oraz na różnorodność genetyczną.
- Jak to wpisuje się w szerszy kontekst prawny? W UE istnieje wyraźne rozróżnienie między ochroną odmian roślin (PVP) a patentami na rośliny. PVP zawiera tzw. breeder exemption, która umożliwia hodowlę i wprowadzanie ulepszonych odmian przez innych hodowców. Patenty natomiast mogą w praktyce ograniczać ten dostęp, co budzi kontrowersje w sektorze.
- Głos krytyków i obawy o przyszłość?: Christoph Then z No Patents on Seeds! podkreśla, że w Europie nie powinno być patentów na konwencjonalnie wyhodowane rośliny, a decyzja EPO może prowadzić do prób rozszerzania zakresu patentów także na metody konwencjonalne poprzez techniki inżynierii genetycznej.
Regulacyjny kontekst UE i perspektywy na przyszłość – NGT, patenty na nasiona i rośliny
- Środowisko regulacyjne w UE w momencie decyzji: trwają rozmowy na temat przyszłych ram regulacyjnych dotyczących roślin uzyskanych w wyniku nowej inżynierii genetycznej (NGT) oraz patentów na nasiona. Propozycje Parlamentu UE wskazują na możliwe zakazy patentów zarówno na rośliny uzyskane tradycyjnymi metodami hodowlanymi, jak i na rośliny z wykorzystaniem NGT.
- Cel organizacyjne i obywatelskie: No Patents on Seeds! apeluje o jasne stanowisko polityków, by co najmniej wykluczyć patenty na konwencjonalny crossing i hodowlę, które ograniczają dostęp do materiałów niezbędnych wszystkim hodowcom. W europejskim kontekście chodzi o równowagę między innowacjami a dostępem do materiału roślinnego.
- Kontekst prawny i praktyki hodowlane: W UE prawo ochrony odmian roślin (PVP) z definicją breeder exemption ma na celu ułatwiać rozwój nowych odmian i umożliwiać ich wykorzystanie w hodowli. Z drugiej strony patenty mogą utrudniać dostęp do materiału genetycznego i zniechęcać do współpracy między hodowcami. Debata wciąż eskaluje, z uwzględnieniem zagrożeń, że patenty na konwencjonalne hodowle mogłyby ograniczać różnorodność roślin i kształtować rynek nasion pod wpływem dużych korporacji.
- Głos specjalistów z ruchu No Patents on Seeds!: Johanna Eckhardt podkreśla, że Unia Europejska musi jasno wyjaśnić, iż konwencjonalnie wyhodowane rośliny nie są wynalazkiem objętym patentem. Brak jasności może skłaniać firmy do prób obejścia ograniczeń prawnych poprzez stosowanie technik NGT lub innych narzędzi inżynieryjnych.
- Wpływ na przyszłe decyzje legislacyjne: Obecny przypadek pokazuje, że nawet jeśli decyzje EPO potwierdzają praktykę patentowania nieinżyneryjnych, politycy wciąż mają narzędzia, by kształtować prawo w sposób bardziej restrykcyjny wobec patentów na konwencjonalne hodowle i nasiona.
Decyzja EPO o utrzymaniu patentu EP2814316 na krzewiaste odmiany arbuzów stała się punktem odniesienia w debacie nad przyszłością praw własności do roślin w Europie. Dla hodowców oznacza to wciąż możliwość ochrony innowacyjnych rozwiązań, ale także potrzebę śledzenia nowych regulacji, które mogą ograniczać lub korygować zakres ochrony patentowej.
Jednocześnie toczy się szeroka debata polityczna o tym, czy patenty na konwencjonalnie wyhodowane rośliny powinny być dozwolone w UE, a jeśli tak, na jakich warunkach. Wobec rosnących dyskusji na temat NGT i przyszłości nasion, najważniejsze będzie jasne i spójne stanowisko legislacyjne, które zapewni zarówno ochronę innowacji, jak i dostęp do materiałów roślinnych niezbędnych dla różnorodności i zrównoważonego rolnictwa.
